И йикъара чав цIийи сав кьат агакьна: ДГУ-дин профессор Гьажи Гьуьсейнович ГАШАРОВА лезги эдебиятдин тарихдай тамамарнавай илимдин зурба кIвалах, 500-далай виниз чинар авай яцIу ктаб (“Лезги эдебиятдин тарих”. ДКИ, Махачкъала, 2011). Им, чи фикирдалди, милли эдебиятдин тарих сифтегьан бинейрилай, чешмейрилай эгечIна, къенин йикъарал къведалди кIелдай, веревирддай, баянар гудай, чун фенвай рехъ санлай аннамишдай мумкинвал арадал гъанвай сад лагьай алахъун ва агалкьунни яз гьисабиз жеда. Литература ахтармишунин (литературоведенидин) кIвалахар лагьайтIа, чахъ тIимил авач. Гь.Гьажибегован, А.Гьажиеван, А.Агъаеван, Р.Гьайдарован, Гъ.Садикьидин, З.Бирембегован, Ф.Кельбеханован, Ф.Вагьабовадин, Гь.Къурбанан ва гзаф масабурун ахтармишунри (Кь.Саидан, Е.Эминан, С.Сулейманан, А.Фатахован, Х.Тагьиран, Къ.Межидован, Ш.-Э.Мурадован, А.Саидован ва масабурун ирс) чна винидихъ лагьанвай фикир тестикьарзава. Ктабдин авторди вичини лагьанва: “Лезги эдебиятдиз анжах къад лагьай асирдин 20-йисара алимри фикир гуз башламишзава. Чапдиз рецензияр, макъалаяр акъатзава. Алатай асирдин кьвед лагьай паюна лезги эдебиятдин важиблу месэлайрикай, бажарагълу шаиррикай ва гьикаятчийрикай кхьенвай кьилдин ктабар, ахтармишунар кIелдайбурув агакьзава...

Ажалдиз месе гьатнава диде,
Йифериз адал къаравул я хва.
Гьат тийидайвал гатун кар хъуьтIе,
Гьар са инсандиз герек я арха.

Дидедихъ амач гьич юзадай гьал,
Хва къайгъудар яз гва адан къвалав.
Са геренда хва фена ахварал,
Уях хъхьана кваз рикIик ялав.

Алай аямдин бажарагълу, сейли шаиррикай сад тир Шагьбала Омарович Шагьбалаеван тlвар чин тийир кlелчи бажагьат ава.
Шагьбала Шагьбалаев 1960-йисан 18-майдиз Докъузпара райондин Кара-Куьре хуьре дидедиз хьана. Хайи хуьруьн мектеб акьалтlарай жегьил, 1978-йисуз ДГУ-дин филологический факультетдик (русско-дагестанское отделение) экечlна. Университетда кlелдай йисара ам залан атлетикадални машгъул жезвай ва университетдин «Дагъустандин университет» газетдихъ галаз датlана алакъа хуьзвай мухбирни тир.
Ш.Шагьбалаева гьеле мектебда кlелзавай йисарилай гатlумна «Цlийи дуьнья», «Коммунист», «Дагъустандин гьакъикъат», «Дагъустандин комсомолец» ва «Пионердин гьакъикъат» газетра вичин макъалаяр, шиирар чапиз хьана. Мектебда хъсан кlвалахзавайбурукай, хъсан еридин к1валахрин вилик жергеда авайбурукай, райондин баркаллу рухвайрикай, мергьяматлувилерикай, райондин агьалийрин уьмуьрда жезвай дарвилерихъ галаз алакъалу, тlал алай месэлайрикай кхьиз хьана.
1984-1986-йисара ада СССР-дин яракьлу кьушунри жергеда вичин буржи тамамарна. Армиядани къелемэгьли газетдивай къерех хьанач. Подразделенидин старшина яз, ватандиз къуллугъдай чlавуз ада «Суворовский натиск» тlвар алай газетда  женгинин техникадин гьазурлухвилерикай, кьушунрин частара вичихъ галаз санал къуллугъзавай аскеррин уьмуьррикай, викlегьвилерикай гьакъикъи макъалаяр кхьиз хьана. И газетда хьанвай лайихлувилериз килигна, адаз Дальневосточный дяведин окургдин главнокомандующий хьайи Д.Язован къул алай грамота гана.

Зи лезги ватан, зи лезги чилер,
Кьакьан дагъларал элкъвезвай лекьер.
Хуррам лезги эл, цlаяр алпандин,
Иесияр тир абад ватандин.
Дербен, Арас вацl, Къав дагъ,Касрин гьуьл,
Девлетлу чилер, хкаждай гуьгьуьл,
Азад тир диде ватан хьана чахъ,
Баркаллу ватан Алпан хьана чахъ.
Мидяйрин вилик алпадин эллер,
Хьана мерд лекьер, цlаярин хьелер.
Хвена чи курар, хвена чи варар,
Ягъийрин хура лигимна турар…